Maaien of niet maaien, dat is de vraag

Ingang bij de zuidbuurt op 26 mei 2017

Als je al eens bent komen kijken in het voedselbos, dan heb je gezien dat planten zoals de brandnetel, zuring, smeerwortel en distel inmiddels manshoog staan. En daar krijgen we soms ook vragen over. Want, verdringen die 'onkruiden' de andere planten nou niet?

Ons antwoord is in essentie 'nee'. Met hier en daar een nuance.
De meeste houtachtige gewassen, zoals fruitbomen, struiken en natuurlijk ook de notenbomen, hebben geen last van de concurrentie van de kruidlaag. Sterker nog, de planten die nu actief zijn in onze kruidlaag hebben meerdere functies die ook voordelig zijn voor planten in een andere laag van het bos.

Voedingsstoffenpomp
Zuring en smeerwortel bijvoorbeeld zijn planten met diepe wortels. Die halen hun voedingsstoffen uit diepere grondlagen, slaan dat op in hun blad. En in de winter gaat dat blad dood. Dat blad valt op de grond en daardoor komen de voedingsstoffen in hogere lagen van de bodem weer beschikbaar voor andere planten. Daardoor werken ze als een soort voedingsstoffenpomp.

Verbetering van de grond
Daarnaast doen de wortels van deze planten ook simpelweg aan grondbewerking. Die wortels breken de kleigrond in stukken en prikken daar eigenlijk allemaal gaatjes in waardoor water en lucht veel beter beschikbaar komt in die grond. En daar profiteren andere planten weer van.

Beschutting en luwte
Een andere functie van deze kruidlaag is ook dat het juist beschutting biedt voor houtige plantensoorten. Die zijn zolang ze nog klein zijn, nog niet zo stevig en kunnen best wat luwte gebruiken.

Insectenleven bevorderen
En dan hebben we het nog niet gehad over het insectenleven dat de kruidlaag mogelijk maakt. We hebben immers bijen en roofinsecten nodig voor bestuiving en plaagbestrijding. Die insecten trek je veel meer met distels, smeerwortel en schermbloemigen zoals de europese berenklauw. Niet met pas gemaaid gras.

Even inzoomen en je ziet een rupsenfamilie tussen de brandnetels

Bijen vliegen graag op allerlei soorten distels.

Schermbloemigen trekken veel verschillende soorten insecten

En toch is het antwoord op de gestelde vraag ook een beetje 'ja'. Er zijn een paar planten die je beter niet tussen de hoge kruidlaag kunt zetten, is onze ervaring inmiddels.

Stikstofbinders
Er is namelijk een categorie planten die stikstof binden. Alle planten hebben stikstof nodig om te kunnen groeien. En stikstof zit ruim voorradig in de lucht. Echter kunnen niet alle planten dat zelf uit de lucht halen. Een paar wel. Bijvoorbeeld de zwarte els, de duindoorn, de siberische erwtenstruik en allerlei klaversoorten. Als een bodem heel arm aan stikstof is, zul je dit soort planten als eerste tegenkomen. Zij zorgen ervoor dat stikstof in de bodem terecht komt. En daarna pas kunnen andere planten zich ook vestigen.
Maar het zijn juist deze stikstofbindende planten die het tussen de kruidlaag van zuring, smeerwortel en distel moeilijk hebben. Op de plekken waar zij van nature groeien, hoeven zij niet te concurreren om zonlicht, omdat ze het voordeel van het zelf kunnen binden van stikstof hebben. Wij zijn er inmiddels achter dat we de duindoorn en de siberische erwtenstruik beter 'vrij kunnen zetten'. Dus ja, rondom deze planten wordt er zo nu en dan gemaaid.

Zijn er dan nog andere redenen om te maaien? Jazeker. We organiseren op 18 juni een gezellige dag in het voedselbos in het kader van de Midden-Delflanddag. En tijdens die dag is het wel prettig als de paden begaanbaar en een beetje breed zijn. De kraam met informatie en de tafels waarop het voedsel geserveerd wordt, moeten ook ergens staan. Die kun je niet tussen anderhalve meter brandnetel neerzetten. Dan komt er niemand.
We zorgen dus dat het op de plekken waar dat nodig is, gewoon netjes gemaaid is. Voel je welkom!

Meer informatie over de Midden-Delflanddag in het voedselbos vind je hier

De ingang bij de zuidbuurt, maar nu inmiddels gemaaid.

Gemaaide en begaanbare paden

En hier rechts komt de informatiekraam te staan.

De invloed van het microklimaat

We werken in Voedselbos Vlaardingen volgens de principes van permacultuur. We hebben daarbij te maken met de volgende drie elementen:
1. zon
2. wind
3. water


Die elementen kun je beïnvloeden door het ontwerp van je voedselbossysteem. In ons klimaat probeer je -grofweg- water (enigszins) en zonlicht zoveel mogelijk te vangen in je systeem. Wind probeer je af te schermen. De foto's hieronder laten duidelijk zien dat het voor planten zin heeft om hier goed over na te denken.


Laten we even kijken naar de wind en de zon. We hebben op verschillende plekken notenbomen geplaatst. Walnoten. Iedere walnoot staat bewust op een terp om ervoor te zorgen dat de wortels droog genoeg staan. Notenbomen kunnen er niet goed tegen als de wortels te nat staan, namelijk.
Maar we hebben verschillende terpen met verschillende condities van zonlicht en wind. Totaal staan er zeven walnotenbomen.


De walnoot op de foto hieronder heeft het niet zo naar zijn zin. Die heeft een standplaats in de volle zon en vangt veel wind. Hij heeft heel weinig blad geproduceerd en is weinig gegroeid.

De walnoot op de foto hieronder heeft het iets beter naar zijn zin. Die staat ook in de volle zon, maar op een iets beschuttere plek ten opzichte van de wind, omdat hij recht achter de kas staat gezien van uit de overheersende windrichting. Maar ook deze walnoot heeft niet zoveel blad en is niet veel gegroeid in het afgelopen seizoen.



Als laatste walnoot-voorbeeld geef ik onderstaande foto. Dit is een walnoot die op hetzelfde moment geplant is als de andere twee. Het verschil is echter dat hij in de luwte van de wind en in de halfschaduw staat. Het verschil in ontwikkeling met de andere twee hierboven is heel groot.



We maken iedere vrijdagochtend een observatieronde om dit van verschillende soorten in de gaten te houden. Op basis van deze eerste bevindingen denken we nu na over aanpassingen in het ontwerp. De meest voor de hand liggende aanpassing is een windkering aan de zuidwestkant en mogelijk ook een diagonale windkering op het meest open stuk van het terrein. We hebben het idee dat het open stuk bij de toegangspoort nu als een soort windtunnel functioneert. Dat is nooit de bedoeling geweest.


Andere vergelijkingen die we doen tussen planten van dezelfde soort, is bijvoorbeeld de linde, de peperboom en een kornoelje-soort.


Hieronder sluiten we af met drie lindeboompjes. De linker staat een stuk lager, en dus dichterbij het grondwater. Hij is al zijn blad al kwijt. Waarschijnlijk heeft hij een tijdje te nat gestaan. De ander staat een paar meter verderop waar het terrein omhoog gaat. Tussen deze twee in is er één per ongeluk gezeisd toen ze vrij werden gezet van het onkruid dat er omheen groeide. Die is onder de kruidlaag van zuring en smeerwortel gewoon opnieuw begonnen. En heel curieus is het, dat die linde nog vol donkergroen blad heeft. Misschien hadden we de andere twee ook niet vrij moeten zetten van onkruid?

 

 

Zoek de linde

Oja, de linde is eetbaar. In het voorjaar kun je de jonge blaadjes gebruiken als vervanger van sla.